Það merkilega við kosningapróf er að þau geta stundum sagt okkur meira um okkur sjálf en stjórnmálaflokkana sem við segjumst styðja.

Þegar þáttastjórnendur Ísland vaknar tóku nýja kosningaprófið hjá RUV.is kom niðurstaðan mörgum þeirra verulega á óvart. Þau pössuðu best við flokka sem þau höfðu alls ekki hugsað sér að kjósa. Fyrstu viðbrögðin voru auðvitað hlátur og vantrú — „þetta getur ekki verið rétt!“ — en umræðan fór fljótt að snúast um eitthvað miklu stærra: Hvernig ákveðum við í raun hvað við kjósum?

Í þættinum benti Ásgeir Páll á atriði sem líklega margir tengja við. Hann sagði að hann færi ekki eingöngu eftir einstökum málefnum þegar hann velur flokk eða frambjóðendur. Traust skipti líka máli, þ.e. hvort honum finnist fólkið sjálft trúverðugt, heiðarlegt og líklegt til að standa við orð sín.

Og þar kemur líklega stærsti veikleiki svona kosningaprófa í ljós.

Þau mæla fyrst og fremst:

• afstöðu til málefna,
• stefnu,
• hugmyndafræði.

En þau mæla ekki:

• karakter,
• leiðtogahæfileika,
• trúverðugleika,
• reynslu,
• eða einfaldlega tilfinninguna sem fólk fær frá stjórnmálamönnum.

Kjósendur eru nefnilega ekki excel-skjöl.

Fólk kýs ekki alltaf þann flokk sem passar best við svörin á blaði. Það kýs líka eftir tilfinningu. Eftir því hverjum það treystir þegar á reynir. Hverjum það myndi vilja sjá stjórna sveitarfélagi, efnahag eða skólakerfi þegar hlutirnir verða erfiðir.

Þetta sést víða í pólitík. Stundum nær stjórnmálamaður miklu fylgi þó fólk sé ekki sammála öllum stefnumálunum hans. Ástæðan er einföld: kjósendur treysta viðkomandi betur en öðrum. Á sama hátt getur flokkur tapað fylgi þó stefnumálin séu vinsæl — ef fólk hefur misst trú á fólkinu sem flytur þau.

Þess vegna geta niðurstöður úr kosningaprófum verið bæði gagnlegar og pínu varasamar.

Þau eru mjög góð til að:

• opna augun fyrir nýjum flokkum,
• sýna fólki hvar það stendur í einstökum málum,
• og minna okkur á að við erum kannski ekki eins „flokksbundin“ og við höldum.

En þau geta aldrei sagt fólki hvað það á að kjósa.

Því atkvæði er ekki bara samansafn af skoðunum á skipulagsmálum, sköttum eða samgöngum. Það er líka traustsyfirlýsing.